Nieuwsbrief 6

Oktober-november 2025

Beste sympathisant van Ars Lucis,

We zijn halverwege ons eerste werkjaar en mogen terugblikken op heel wat vooruitgang. Niet alleen zijn er veel Vrienden toegetreden, maar ook zien we een gestage toename aan interessante contacten en adviesvragen. Voorts blijft de collectie aangroeien en dat maakt de betekenis van onze vereniging alleen maar groter voor alle glasraamliefhebbers, glazeniers, restauratoren en onderzoekers.

Als u een nieuwe lezer bent van onze nieuwsbrief dan bevelen wij u aan ook eens een kijkje te nemen op onze website. Check daarbij zeker onze activiteitenpagina. Daarop ziet u enerzijds aan welke evenementen wij deelnemen of welke we zelf organiseren. Anderzijds vindt u er een agenda met interessante congressen, lezingen, tentoonstellingen enz. rond glas. Indien u zelf suggesties hebt om aan deze kalender toe te voegen, neem gerust contact op met Liesbeth.

U kan ook nog steeds Vriend worden door storting van € 70 (€ 120 voor een duo) op ons rekeningnummer BE65 3630 8293 0996 met vermelding van uw naam + emailadres + formule. Meer info over het lidmaatschap vindt u hier.

We danken u alvast voor uw steun.

Joost en Liesbeth

---

Nieuws over Ars Lucis

U weet ondertussen wellicht al dat onze website drietalig is: Nederlands, Frans en Engels. Maar misschien wist u nog niet dat ook onze nieuwsbrieven in deze drie talen worden verspreid. Bovendien kunt ook u hieraan bijdragen: indien u belangrijk glasnieuws hebt, kunnen we dit opnemen in onze berichtgeving. Mail uw nieuws eenvoudigweg naar Liesbeth.

Fondsenwerving staat hoog op onze agenda. In het voorjaar van 2026 plannen we dan ook een actie waarmee we de aanstelling van ons eerste personeelslid willen consolideren en zo mogelijk een tweede personeelslid aanwerven. Verder zoeken we sponsors voor het jaarlijks abonnement op ons digitaal datasysteem, alsook voor het ontwikkelen van onze cursussen en workshops. Wilt u graag gevolg geven aan deze oproep, dan kunt u uw naam opgeven voor deelname aan het fundraising-moment.

In oktober gaf Joost een lezing op het congres van ICON – Stained Glass Group. Het thema was ‘Removed – Remodelled – Relocated. The movement of stained glass from its original setting to places new.’ Gelet op de sluiting, afbraak, herbestemming, enz. van talrijke kerken waren de lezingen bijzonder actueel en inspirerend. Joost kwam zeer enthousiast terug en schreef een kort verslag, dat u hier terugvindt.

Bij onze registratiewerkzaamheden hebben we recent het 448ste glasitem opgenomen.

Aanwinsten

De Collectie Caen werd aangevuld met de volgende stukken:

Glas

Maaswerkpaneel met groteske engel 16de eeuw, Frankrijk

Drie ruitjes met de voorstelling van het beroep en naam van de opdrachtgevers vroege 18de eeuw, Hertogdom Westfalen

Bibliotheek

• S. ANTHONIOZ (ed.): Post Tenebras Lux, La collection de vitraux du Musée Ariana, tentoonstellingscatalogus, Genève, 2025. Naast de grotere panelen is er ook bijzondere aandacht voor de talrijke glasraamfragmenten in de collectie.
• Le Grand Théâtre sacré du duché de Brabant, Den Haag, 1734. Tweede Franse 4-delige editie grotendeels gebaseerd op C. Van Gestel’s ‘Historia sacra et profana archiepiscopatus Mechliniense’ uit 1725. De boekenreeks is rijkelijk geïllustreerd met onder meer talrijke glasramen.
• J. VANDEN VONDEL (DE DENE) - GERARDS: Vorstelijcke warande der dieren, Amsterdam, ca. 1730. In onze collectie zitten drie 17^de-eeuwse ruitjes met voorstellingen die gebaseerd zijn op prenten/emblemata in het boek.
• J. CRAB, P.-V. MAES & L. VAN BUYTEN: Kunstambachten, Stedelijk Museum “Van der Kelen-Mertens” Leuven, Inventaris, Afdeling B: Kunstambachten Deel II, Leuven, 1967. Het eerste hoofdstuk (p. 3 t.e.m. 94) omvat de volledige toenmalige inventaris ‘Glasschilderkunst’.

Archivalia

Private schenking van een documentatiebundel over de glazenierster Marie-Thérèse Veranneman (Poperinge, 1900 – Sint-Gillis, 1982) Zij heeft onder meer glasramen gemaakt voor de Basiliek van Koekelberg (Brussel).

Heeft u zelf glasramen, boeken, documentatie of ander materiaal dat u zou willen aanbieden aan Ars Lucis? Neem gerust contact met ons op.

Extern nieuws

In het recentste nummer van het Belgisch Tijdschrift voor Oudheidkunde en Kunstgeschiedenis staat het artikel ‘Een nieuw licht op de gebrandschilderde glas-in-loodramen van de Sint-Basiliuskerk in Brugge (1483-1544)’. Dra. Julia van Leeuwen behandelt hierin de realisatie van de originele Bourgondisch-Habsburgse glasramen uit de Heilig Bloedkapel.

Op 22 oktober overleed de Waalse beeldhouwer en glazenier Jean-Marie Geron (°1937). Zijn leven lang zette hij zich in voor de hedendaagse glaskunst, als kunstenaar, als docent en als auteur. In 1983 behaalde hij zijn doctoraat aan de Sorbonne met een proefschrift over het hedendaagse glasraam. Dit lag later aan de grondslag van zijn publicatie met Albert Moxhet: Het Hedendaagse Glasraam “Als een lied van licht” uit 2001. Jean-Marie Geron organiseerde talrijke ontmoetingsdagen waarbij hij steevast glazeniers en gepassioneerden van glaskunst uit Wallonië, Brussel en Vlaanderen bijeenbracht. Hij droeg aldus in grote mate bij tot de waardering voor ons vakgebied in heel België.

Dankzij de aanhoudende zoektocht van een nieuwsgierige Lintenaar kwam aan het licht dat een verloren gewaand glasraam van Jean-Baptiste Capronnier zich in de Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk van Lint bevindt. Het werd in 1932 verwijderd uit de Sint-Laurentiuskerk in Antwerpen toen deze werd afgebroken. De bal ging aan het rollen toen glazenier Patrick De Jager zich tijdens de restauratiewerken in Lint had laten ontvallen dat het glasraam volgens hem beslist van Capronnier moest zijn. Deze informatie werd ondertussen aangevuld in de Inventaris Onroerend Erfgoed.

Op 12 januari opent de tentoonstelling 'Licht als erfgoed. Kerkglasramen in Vlaanderen na 1945' in de pandgangen van KADOC te Leuven. Deze tentoonstelling werd samengesteld door Zsuzsanna Böröcz en loopt daarna nog tot en met 29 maart 2026. Het overkoepelende thema is de naoorlogse glasraamproductie, waarbij wordt ingezoomd op glazeniers als Ivo Bakelants, Michiel Leenknegt, Michel Martens, Maurits Nevens en Bert Vonk.

Meer info over de expo

Collectiestuk in de kijker

Heraldiek en glasramen in de 17de eeuw

Omdat de Collectie Caen veel méér omvat dan glas, duiken we deze keer in de archivalia en meer bepaald de epitaaftekeningen.

Een epitaaf is in eerste instantie een grafopschrift. Maar vermits de inhoud de afgestorvene steeds in een gunstig daglicht stelt, wordt de term ook gebruikt voor elke lovende tekst op hard materiaal, zoals houten panelen, muurschilderingen of glasramen. De twee epitaaftekeningen die we hier in de kijker zetten, houden allebei verband met glasramen en hun adellijke schenkers. De adel wilde op een bepaald moment namelijk een overzicht hebben van hun representaties in kerkelijke gebouwen. Deze informatie werd bijgehouden in geschreven documenten en epitaafboeken met geannoteerde afbeeldingen en tekeningen. Zeker tijdens de Reformatie moest de adel immers rekening houden met mogelijke vernieling van hun patrimonium…

Een Wase familie Het eerste archiefstuk is een perkament uit 1670. Naast vijf grafmonumenten toont het drie verdwenen glasramen uit de O.L.V.- kerk in Waasmunster. Hierin ligt de nadruk op de weergave in kleur van de wapenschilden van de Wase familie Van Steelant en verwanten. In twee ramen zijn ook de schenkers met hun familie of patroonheiligen afgebeeld, en verder zien we indicaties van de iconografische voorstellingen in de glasramen.

De Vaddere: waar of niet? Het tweede document heeft betrekking op glasramen en grafmonumenten van de familie De Vaddere. De vermelde glasramen worden gelinkt aan onder meer de volgende plaatsen:

Het pand van de Lieve-Vrouwe-Broeders in Brussel; de kerk van de paters Augustijnen in Leuven; de kapel van Sint-Didacius bij de Minderbroeders van Boetendaal nabij Brussel; de Predikherenkerk in Brussel en het gebouw de Gulden Draeck in Leuven. Het document werd vervaardigd in opdracht van Adrianus de Vaddere (1659-1711), prior van de Abdij van ’t Park in Heverlee, en diens broer Petrus. Althans, dat is wat het certificaat beweert. Dit werd namelijk gesigneerd door Pierre-Albert de Launay (1611-1694) en dat doet een alarmbel afgaan. Deze de Launay was namelijk geen onbesproken figuur. Vanaf 1639 droeg hij het ambt van wapenheraut van Brabant, maar al na enkele jaren werd hij van fraude beschuldigd. Zelfs zijn hele verdere carrière was een aaneenschakeling van vervalste documenten en genealogieën, waarvoor hij in 1674 werd veroordeeld.

Dit attest van De Vaddere dateert echter van 1693, dus van lang na zijn proces na hetwelk hij ervoor zorgde niet meer in opspraak te komen. Bovendien is er nog een tweede certificaat, getekend door de Brusselse notaris Petrus Ulens, Joannes de Genesse, rentmeester uit Grimbergen, en door Guillaume a Kempis, organist van de collegiale kerk van Sint-Goedele. Maar het zou natuurlijk mooi zijn mocht deze informatie bevestigd worden door andere bronnen.

Meer weten over Ars Lucis? Bezoek onze website