Met onze nieuwsbrief bent u als eerste op de hoogte van onze organisatie, activiteiten en andere glasnieuwtjes. Ook benieuwd?
Share
Nieuwsbrief 10 - juni-juli
Published about 1 month ago • 6 min read
Nieuwsbrief 10
Juni-juli 2026
Beste sympathisant van Ars Lucis,
Ook tijdens deze zomermaanden zitten we niet stil. Achter de schermen werken we verder aan de analoge én digitale registratie van de collectie (die overigens blijft aangroeien!). Maar ook broeden we op nieuwe initiatieven en activiteiten, waarvan we de eerstvolgende in deze nieuwsbrief aankondigen. Want we gaan opnieuw op uitstap! Meer bepaald gaan we dit najaar naar Luik. Wedden dat deze stad ook u zal verrassen met haar vele glasramen? Lees snel verder en wacht niet te lang met inschrijven!
Tevens maken we van de gelegenheid gebruik om onze Vrienden van het eerste uur te bedanken, want bijna iedereen van hen heeft zijn lidmaatschap ondertussen vernieuwd. Dit maakt ons niet alleen erg blij. Ook zijn deze inkomsten belangrijk voor ons, want ze ondersteunen onze werking en dragen zo bij tot de promotie en het onderzoek naar de glasraamkunst.
Weet u niet meer hoe het met uw lidmaatschap zit? Geen nood, van zodra dit bijna vervalt, sturen wij een mailtje met de vraag tot hernieuwing. Heeft u toch nog vragen, stel ze ons gerust.
Hartelijk dank voor uw blijvende interesse en steun!
Warme groeten,
Joost en Liesbeth
Nieuws over Ars Lucis
Ars Lucis zet verder zijn schouders onder het internationale project rond het stockeren en registreren van kartons (zie ook onze nieuwsbrief 7). Zo deed Joost een oproep voor deze werkgroep tijdens het afgelopen congres van het Corpus Vitrearum in Krakau, waarop zich meteen nieuwe geïnteresseerden aandienden. Wilt u er ook graag bij zijn op de volgende online vergadering op 8 september om 15u30? Contacteer ons gerust.
Het doctoraat van Joost, dat in 2009 werd gepubliceerd onder de titel The Production of Stained Glass in the County of Flanders and the Duchy of Brabant from the XVth to the XVIIIth Centuries : Materials and Techniques is nog steeds een standaardwerk. In de handel is het ondertussen al een tijdje niet meer verkrijgbaar. Maar Vrienden van Ars Lucis kunnen op aanvraag de pdf ervan verkrijgen.
Nieuwe activiteiten
17/10/2026: Glaswandeling Luik
Op zaterdag 17 oktober nemen we u weer mee op een glaswandeling! Deze keer gaan we naar de stad Luik, waar heel wat moois te ontdekken is op het gebied van glas.
Uiteraard kunnen we niet voorbij aan de fenomenale 16de-eeuwse glasramen die de Luikse kerken rijk zijn. Maar ook bezoeken we de tijdelijke tentoonstelling over art-nouveauglasramen in museum Grand Curtius. En tussendoor hebben we natuurlijk oog voor andere bijzondere toepassingen van architecturaal glas die we tijdens onze wandeling tegenkomen.
Voor dit alles trekken we een hele dag uit, waarbij ook een gezamenlijke lunch voorzien wordt. Op elke locatie krijgen we uitleg van een gids. De rondleidingen gebeuren in het Frans, maar de gids houdt rekening met niet-Franstaligen.
Prijs: € 50/90 voor Vrienden(-duo's). Anderen betalen € 65 per persoon. In deze prijs is inbegrepen: toegang tot alle locaties, gids en lunch (excl. drank).
Voor het volledige overzicht van onze activiteiten kunt u terecht op de website.
Afgelopen activiteiten
Onze lezing op 4 juni over glasramen in Belgische kastelen, georganiseerd door MarnixRing ‘Land van Gaasbeek’ en het Kasteel van Gaasbeek, werd druk bijgewoond en erg gewaardeerd. Liesbeth nam het voortouw met een uitgebreid overzicht van de beglazingsgeschiedenis van kastelen en lusthoven in ons land. Speciale aandacht ging natuurlijk naar het kasteel van Gaasbeek, waarna Joost dieper inging op de conservatie-restauratiegeschiedenis van enkele van Belgiës oudste glasramen in kastelen.
De avond werd afgesloten met een drankje in de bar van het kasteel van Gaasbeek.
Begin juli reisde Joost naar Polen om het 32ste Internationaal Colloquium van het Corpus Vitrearum bij te wonen. Daar gaf hij een lezing over de studie en inventarisatie van kleinglas, en kon hij natuurlijk ook zelf bijleren van de vele andere sprekers. Naar goede gewoonte werden de congresgangers ook verwend met bezoeken en excursies. Maar een van de hoogtepunten vond Joost de glasramen van Stanislaw Wyspianski in de Franciskanerker te Krakau. Wie meer wil weten over deze glasramen en over het congres, kan hier Joost z’n verslag lezen.
Aanwinsten
De Collectie Caen werd aangevuld met de volgende stukken:
Glas
Heilige Johannes de Evangelist
ca. 1550, Zuidelijke Nederlanden
De geboorte van Christus
ca. 1525, Zuidelijke Nederlanden of Noord-Frankrijk
Allegorie van de Schone Kunsten
gesigneerd André Van Damme, 1915
Addendum nieuwsbrief 9
In onze vorige nieuwsbrief meldden we de aanwinst van onderstaand glasraam met de beeltenis van een broeder Xaveriaan.
Ondertussen hebben we gevonden dat het gaat om broeder Paul Scanlan (1864-1950), die van 1928 tot 1935 algemeen overste was van de Xaverianen.
De gelijkenis is treffend!
Bibliotheek
H.C. VERKRUYSEN & A. VAN DER BOOM: Wendingen. Joep Nicolas glazenier. (12de serie, nr. 3, 1931)
J. DUMOLYN & N. GEIRNAERT (red.): Een hemels Jeruzalem in Brugge, Brugge, 2024. Een prachtig en rijk geïllustreerd boek met uiteraard heel wat aandacht voor de 16de-eeuwse glasramen in de Jeruzalemkerk.
Archivalia
19de-eeuwse vidimus voor een monumentaal glasraam
met de voorstelling van het Doopsel van Christus bovenaan, en onderaan de heiligen Johannes de Doper en Livinus
We zoeken nog de kerk waar dit glasraam gerealiseerd werd.
Heeft u zelf glasramen, boeken, documentatie of ander materiaal dat u zou willen aanbieden aan Ars Lucis? Neem contact met ons op.
Extern nieuws
Op 13 juni overleed Stephen Koob (°1951), voormalig hoofdconservator van het Corning Museum of Glass (New York). Tijdens talrijke internationale congressen had Joost het genoegen meerdere keren te kunnen spreken met deze vriendelijke collega over conservatie-restauratie van glaskunst. Stephen was een bijzonder gedreven vakman die uitstekende vakkennis en excellente handvaardigheid combineerde met wetenschappelijk onderzoek en relevante experimenten. Op die manier droeg hij in hoge mate bij tot onze discipline, niet in het minst inzake het gebruik van bijvoorbeeld Paraloïd B72 en andere kunststoffen bij de restauratie van glas.
Zijn loopbaan, zijn publicaties en zijn vele andere bijdragen in het werkveld zullen een voorbeeld blijven voor allen die in de glasrestauratie actief zijn.
Sinds 2010 bracht de stad Luik de glasramen in meer dan 300 private woningen en handelszaken in kaart. Daartussen zitten heel wat art-nouveauglasramen die het waard zijn om voor het voetlicht gesteld te worden. Dit gebeurt dan ook in het museum Grand Curtius, waar nog tot en met 6 juni 2027 de tentoonstelling ‘Les vitraux Liégeois de style Art nouveau’ loopt. (maar u kunt op 17 oktober ook gewoon met ons mee 😉)
De organisatie Verre&Histoire bereidt een symposium voor rond hergebruik en recyclage van glas vanaf de Oudheid tot 1960. Abstracts kunnen nog tot en met 5 september worden ingediend. Het symposium zelf staat gepland op 3-5 juni 2027 in Orléans.
Ook de Association Internationale pour l'histoire du Verre (AIHV) roept op om een abstract in te dienen voor hun congres dat plaats zal vinden in Marseille van 6 tot en met 10 september 2027. De titel van het congres luidt ‘Glass - along the shores and across the seas’ en indienen kan nog tot 31 augustus.
In 2027 komt er een vervolg op het congres ‘Many Antwerp Hands: Collaborations in Netherlandish Art, 1400-1750', in 2018 georganiseerd door het Rubenianum. Het tweede deel ‘Many (more) Antwerp Hands’ richt zich op samenwerkingen in andere kunstdisciplines dan de schilder- en tekenkunst. Zo zou ook de glasschilderkunst geviseerd worden. Datum en locatie zijn: 22-23 april 2027 in het Rubenshuis (Antwerpen).
Mislukkingen hoeven niet per sé waardeloos te zijn. Ze kunnen ons iets leren of zijn misschien zelfs net gewenst. Rond dit thema organiseert de universiteit van Bern in samenwerking met Vitrocentre Romont op 13-14 mei 2027 een congres in Romont: Beyond the Masterpiece: Embracing Failure in Ceramic and Glass Art.
Heeft u zelf nieuws dat onze lezers zou kunnen interesseren? Neem contact op met Liesbeth.
Collectiestuk in de kijker
Vier ontwerpen voor meesterproeven
ca. 1700
Het was een bijzonder aangename verrassing toen we dezevier pentekeningen ontdekten. Ze zaten los in een bundel met ontwerpen van een Brugse glazenier. Terwijl dit boek werd samengesteld in de 20ste eeuw, dateren we de tekeningen rond 1700. De tekeningen zijn eigenlijk ontwerpen voor meesterproeven. Ze golden als model bij het uitvoeren van een meesterproefpaneel in de gilde waar glazeniers en glazenmakers waren aangesloten. In Antwerpen was dit bijvoorbeeld de Sint-Lucasgilde, in Mechelen de gilde van de metselaars.
Van ‘simpele’ meesterproeven...
Uit historische beschrijvingen weten we dat de meesterproeven aanvankelijk heel eenvoudig waren en gewoon bestonden uit het realiseren van een glas-in-loodpaneel met simpele geometrische patronen zoals ruitjes (lozanges).
Later werd de meesterproef opgesplitst in beroepsdisciplines: de glazenmaker in spé moest een glas-in-loodpaneel met teerlingpatroon maken; de glasschilder/glazenier vervaardigde een gebrandschilderd wapenruitje; en de lantaarnmaker toonde zijn bekwaamheid door een glas-in-loodlantaarn te maken.
Tekening van een teerlingpatroon
Tekening van een lantaarn
...tot huzarenstukjes
In de loop van de 17de eeuw werden de glasramen steeds meer transparante schilderijen en zien we dat de betrokken glasschilders zich sterk wilden onderscheiden van de glazenmakers. Vermoedelijk is dat de oorzaak dat deze laatsten hun eigen excellente vaardigheden ook meer etaleerden via echte huzarenstukjes. Deze geometrische patronen vertonen dan ook vrijwel onmogelijk te snijden glasstukken in de vorm van winkelhaken en ‘gegaete’ stukken met inserties van andere glaasjes (vaak het ‘sieraad’ genoemd). Centraal in elk van de vier hier getoonde tekeningen zit zo’n sieraad. Hiermee lieten de glazenmakers niet alleen hun superioriteit zien in het glassnijden, loodzetten en solderen maar tevens hun evenwaardigheid ten opzichte van de artistiek georiënteerde glasschilders. (In zijn hele carrière is het Joost slechts één keer gelukt om zelf een gegaat stuk te snijden.)
In het museum O.-L-V. ter Potterie in Brugge zitten enkele exemplaren van zo’n bijzonder moeilijk te snijden sieraad met meerdere én veelvuldig gegate glasstukken. Het is ongelooflijk dat deze zo gaaf bewaard zijn gebleven.
Bovendien zijn er ook nog enkele volledige uitgevoerde meesterproefpanelen bewaard in musea in Leuven, Brugge en Leiden.
NewsLETTER 10 Juin-juillet 2026 Cher sympathisant d'Ars Lucis, Même pendant ces mois d'été, nous ne restons pas les bras croisés. En coulisses, nous poursuivons le travail d'inventaire analogique et numérique de la collection (qui ne cesse de s'agrandir !). Nous préparons également de nouvelles initiatives et activités, dont la prochaine est annoncée dans ce Newsletter. Car nous partons à nouveau en excursion ! Plus précisément, nous nous rendons à Liège. Nous sommes certains que cette ville...
NewsLETTER 10 June-July 2026 Dear supporter of Ars Lucis, We are not sitting idle during these summer months. Behind the scenes, we continue working on the registration – both analog and digital – of the collection (which keeps growing!). But we are also hatching new initiatives and activities, the next of which we are announcing in this Newsletter. Indeed, we are going on a trip again! More specifically, we are heading to Liège this autumn. We bet this city will surprise you too with its...
NewsLETTER 9 April-May 2026 Dear supporter of Ars Lucis, What’s in this newsletter? Exciting discoveries in Antwerp, Munich and Montreal. New projects and activities for Ars Lucis. The long-awaited launch of our digital database. And new blood in our Board of Directors. In short, we have plenty of news to share with you! Meanwhile, requests for consultation and advice continue to come in, and we are doing our best to serve everyone as effectively as possible. When a question requires a bit...