Nieuwsbrief 7

December 2025 - januari 2026

Beste sympathisant van Ars Lucis, Allereerst wensen we u allen een bijzonder gelukkig en verrijkend nieuw jaar! En natuurlijk hopen we daar ook in 2026 een mooie bijdrage aan te mogen leveren.

Na onze allereerste en felgesmaakte Ars Lucis-publieksactiviteit van afgelopen november, gaan we het komende jaar verder op dit elan. U mag dus tal van nieuwe glasactiviteiten van ons verwachten! Maar daarnaast blijven we ook beschikbaar voor al uw adviesvragen. Daarbij loont het bovendien de moeite om Vriend te worden van Ars Lucis. Dit kost € 70 per persoon en € 120 voor een duo. Meer info over het lidmaatschap vindt u hier.

Als Vriend krijgt u namelijk toegang tot onze allereerste Vriendenactiviteit op zaterdag 28 maart. Liefhebbers van de art nouveau zullen er alvast hun hart ophalen! Dit en veel meer staat in deze nieuwsbrief te lezen.

Wij wensen u veel leesgenot,

Joost en Liesbeth

---

Nieuws over Ars Lucis

Onlangs verscheen in het erfgoedtijdschrift M&L het artikel ‘Historisch blank vensterglas doorgelicht’ van de hand van Liesbeth. Daarin legt ze uit welke soorten vensterglas doorheen de eeuwen bestonden, en hoezeer het de moeite loont om dit bijzondere (en bedreigde!) bouwmateriaal te bewaren. Meer info over deze publicatie

Onze Vriendenkring breidt uit, maar dat niet alleen. Zo mochten we recent nog enkele zeer mooie giften ontvangen. Een Nederlandse Vriend schonk 1.000 euro. Een familielid uit de USA deed een storting van 1.000 dollar, en Vrienden in Londen steunden ons met 15.000 pond. We danken deze begunstigers van harte!
We hopen minstens 100.000 euro te verzamelen. Daarmee zouden we onder meer een tweede personeelslid kunnen aanwerven en onze educatieve werking stevig uitbouwen.
Vanaf 10.000 euro kan een gunstige fiscale regeling worden getroffen via de Koning Boudewijn Stichting.

Eind februari start de Universidade NOVA de Lisboa een project rond het atelier van de 20ste-eeuwse Portugese glazenier en mozaïekkunstenaar Ricardo Leone (1891-1971). Het project heeft tot doel Leones bijzonder goed bewaarde atelier te documenteren, te conserveren en digitaal te reconstrueren, maar ook om zijn oeuvre op internationaal niveau te bestuderen. Joost is als expert betrokken en zal helpen bij de inventarisatie van dit belangrijke atelier.

Het registratiewerk schiet goed op. De teller staat momenteel op ruim 730 glasitems.

Nieuwe activiteiten

21/03/2026: Fondsenwervingsmoment

Voor onze dagelijkse werking zijn we grotendeels afhankelijk van giften. Wilt u de toekomst van Ars Lucis mee helpen verzekeren? Op zaterdag 21 maart nodigen we potentiële sponsors uit voor een unieke blik achter de schermen en op de toekomstplannen. Geïnteresseerd in dit fondsenwervingsmoment? Neem contact met ons op.

28/03/2026: Vriendenactiviteit

Noteer zaterdag 28 maart in uw agenda! Exclusief voor de Vrienden van Ars Lucis organiseren we die dag een bezoek aan het Ursulineninstituut in Onze-Lieve-Vrouw-Waver, befaamd om zijn prachtige art-nouveau-wintertuin. Na een op maat verzorgde rondleiding door de historische gebouwen met hun vele glasramen maken we het gezellig met een hapje en een drankje. Vrienden krijgen nog een aparte uitnodiging voor deze speciale Vriendenactiviteit. Wilt u ook Vriend worden? Hier leest u hoe dat kan, of neem contact met ons op.

Voor het volledige overzicht van onze activiteiten kunt u terecht op de website.

Afgelopen activiteiten

Op 29 november leidden Joost en Liesbeth dertig enthousiaste deelnemers rond tijdens een glaswandeling in Gent. Onze eerste publieksactiviteit was een groot succes! Wie wil weten wat we precies bezochten en zagen, kan het in dit verslag lezen.

Aanwinsten

De Collectie Caen werd aangevuld met de volgende stukken:

Glas

Medaillon met St.-Jan de Doper Gesigneerd 'Baecken', 20ste eeuw Heeft iemand informatie over deze glasschilder?

Vier lithofanen in porselein Lithofanen werden geproduceerd sinds de jaren 1820 en kenden hun grootste populariteit tot het einde van de 19de eeuw. Ze bestaan uit een dunne plaat van porselein waarin een tafereel in reliëf staat. Wanneer er licht door het porselein schijnt, ontstaat een effect waarbij de dunste delen het meeste licht doorlaten, met als gevolg dat het tafereel in grisailletinten zichtbaar wordt. Hoewel deze lithofanen niet van glas zijn (want dat bestaat ook) zijn ze ook een stukje lichtkunst.

Bibliotheek

• L. MAGNE: L’oeuvre des Peintres Verriers Français – Verrières des Monuments Elevés par les Montmorency, Montmorency-Ecouen-Chantilly, Paris, 1885. Map met grote losbladige fotogravures.

Archivalia

Epitaaftekeningen familie 't Sestich, 18de eeuw? Bundel van zes folio’s geïllustreerd met epitaaftekeningen opgehoogd in tempera, met betrekking tot de familie ’t Sestich, die belangrijke functies bekleedde in Brabant in de 16de-17de eeuw. Meer bepaald gaat het om gedenkstenen uit de Sint-Kwintenskerk te Leuven en uit de St.-Kathelijnekerk te Mechelen, en om twee glasramen waarvan de herkomst onbekend is. Op het ene glasraam staat een Pinksterscène boven zes schenkers (drie echtparen) uit de familie ’t Sestich met hun patroonheiligen. Op het tweede glasraam staan in de twee bovenste registers scènes uit de kruisweg, en onderaan het schenkersechtpaar met hun patroonheiligen en kinderen.

Karton met de Maagd van Gent Gesigneerd ‘Legon’, 20ste eeuw Heeft iemand informatie over deze kunstenaar?

Heeft u zelf glasramen, boeken, documentatie of ander materiaal dat u zou willen aanbieden aan Ars Lucis? Neem contact met ons op.

Extern nieuws

Anderhalf jaar na de sluiting van de afdeling Conservatie-Restauratie aan de Fachhochschule Erfurt is er opnieuw een opleiding conservatie-restauratie glaskunst in Duitsland. Katrin Wittstadt en Ronja Lammers leiden deze nieuwe specialisatie aan de TH Köln, die in september 2025 van start ging met vier studenten.

Meer informatie

Op 13 januari vond een eerste internationaal overleg plaats rond het stockeren en registreren van kartons en ander archiefmateriaal rond glasramen. De bedoeling is om deze werkgroep verder uit te breiden en internationale richtlijnen samen te stellen. De volgende online vergadering vindt plaats op 19 mei 2026 om 15u30. Ars Lucis zal alvast opnieuw vertegenwoordigd zijn. Wilt u meer weten of op de hoogte te blijven?

Stuur ons een mailtje

Iedereen die al eens vensterglas, spiegels of glasramen heeft gefotografeerd, weet hoe moeilijk dat vaak is. In Nederland heeft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed zich over deze kwestie gebogen met als resultaat een handreiking voor de fotografie van vlakglas. Deze gestructureerde en geïllustreerde publicatie is gratis te downloaden.

Wilt u weten welke internationale congressen rond glas er in 2026 zullen plaatsvinden? Ook dat vindt u op onze activiteitenpagina. Voor volgende congressen is de call for papers trouwens nog niet afgesloten: AHG (Londen, 14-16/05), EAA (Athene, 26-29/08) en AFAV (Lyon, 25-27/11).

Alle activiteiten op een rijtje

Heeft u zelf nieuws dat onze lezers zou kunnen interesseren? Neem contact op met Liesbeth.

Collectiestuk in de kijker

Geknield naakt Jos Hendrickx (Borgerhout, 1906 – Antwerpen, 1971)

De Collectie Caen telt verscheidene werken van de Antwerpse kunstenaar Jos Hendrickx (1906-1971). Tijdens de registratie ervan viel het ons telkens op wat een uitzonderlijke glasschilder hij was. Keer op keer wist hij zijn figuren met bijzonder krachtige en rake lijnen weer te geven. Dit geknield naakt is daar een perfecte illustratie van.

Vlekken en vegen
Of je haar nu mooi vindt of niet, deze glasschildering ademt meesterschap uit. Alles in deze vrouwelijke gestalte zit juist – haar houding, haar beweging – en dat terwijl er ook veel niet getoond wordt maar gesuggereerd door vlekken en vegen. Zo bestaat een groot deel van haar lichaam uit snelle tot bijna schetsmatig aangebrachte brede borstelstreken. De handpalm naast haar heup doemt als het ware uit het niets op en bestaat simpelweg uit een verzameling strepen en een ‘uitgegomde’ duim. En ook de achtergrond is een energiek spel van trefzeker verf aanbrengen én weer even trefzeker uitvegen.

Weergave van de essentie
Dit glasraam werd niet gedateerd maar moet na 1949 zijn gemaakt. In dat jaar vestigde Hendrickx zich aan de Falconrui in Antwerpen, waar hij niet alleen zijn glasatelier inrichtte, maar ook privélessen gaf in anatomisch tekenen. Dit laatste had trouwens een grote weerslag op zijn eigen oeuvre, waarin de studie van het menselijk naakt steeds meer ruimte innam. Honderden tekeningen maakte hij om bepaalde spieren, welvingen en poses correct weer te kunnen geven. Maar bovenal trachtte hij de ziel, de essentie van zijn model te vatten in een beperkt aantal lijnen. Dit gold overigens ook voor zijn andere grafiek (houtsnedes, aquarellen, inkttekeningen…) waarin een hoofdrol weggelegd was voor bomen en landschappen.

De kunstenaar-bohémien
Inderdaad, Hendrickx was ook glasschilder, maar in de eerste plaats was hij tekenaar. Hij was nog een jonge tiener toen hij besefte dat tekenen zijn roeping was. Maar omdat zijn ouders hem hierin niet steunden, zag hij zich genoodzaakt om al rond zijn 16de van huis weg te trekken. Daarop volgden vele moeilijke jaren van ontbering en vaak zonder vaste verblijfplaats, maar waarin hij aan zijn droom bouwde: vanaf 1922 volgde hij les aan de Antwerpse academie, en van 1925 tot 1932 aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten. In de jaren ’30 sloot hij zich aan bij diverse kringen van jonge katholieke kunstenaars, waaronder de jongerenafdeling van ‘De Pelgrim’. Deze vereniging was opgericht door Felix Timmermans, Flor Van Reeth en Ernest Van der Hallen ter propagering van christelijke kunst. De belangrijke glazenier Eugeen Yoors was eveneens een prominent lid.

Monumentaal glaswerk
Hendrickx nam deel aan diverse tentoonstellingen en zijn faam groeide. In 1936 betrok hij zijn eerste atelier, in Berchem. Enkele jaren later startte hij als leraar tekenen: eerst aan de vakschool in Beveren, later aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten te Antwerpen, en vanaf 1952 was hij professor graveerkunst aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten te Antwerpen. Het is trouwens uit deze periode dat zijn eerste grote glaswerken dateren. Zo werd in 1951 een gigantisch gezicht op Antwerpen geïnstalleerd in de hal van de nieuwe Fordfabriek. Andere opdrachten volgden voor onder meer de Sint-Lutgardiskerk te Tongeren, de Sint-Jozefskerk te Hoogboom, de Sint-Pieterskerk te Torhout en de Sint-Jozefskerk te Antwerpen. Maar het hoogtepunt in zijn carrière als glazenier was beslist de Sint-Remigiuskerk te Baarle-Hertog, waarvoor hij tussen 1959 en 1970 maar liefst negentien monumentale ramen maakte. De Collectie Caen telt meerdere archivalia gerelateerd aan Hendrickx’ monumentaal werk. Samen met de aanwezige glasramen van zijn hand, is zijn oeuvre mooi vertegenwoordigd bij ons.

Meer weten over Ars Lucis? Bezoek onze website